نزدیک به 24 سال از عمر فاکس پرو میگذرد و این برنامه هنوز طرفداران زیادی در سرتا سر دنیا دارد.فاکس پرو از ابتدا برای کار با اطلاعات برنامه ریزی شد و به راحتی پاسخگوی نیاز برنامه نویسان و در نهایت کاربر نهایی است. در طول این مدت اتفاقات بسیاری باعث شدند که طرفداران این برنامه کم شوند اما همچنان هر روز تعداد زیادی به جمع برنامه نویسان فاکس پرو افزوده میشود. دلیل این را میتوان در راحتی و سرعت بالای برنامه نویسی در این محیط دانست.

در این مقاله سعی داریم تا با بررسی تاریخچه و اتفاقاتی که در طول این مدت رخ داده اند علل و انگیزه های به انزوا کشاندن این نرم افزار قدرتمند را روشن کنیم.

امیدواریم تا با طرح این موضوع به بسیاری از سئوالات و ابهامات پاسخ داده باشیم.

ویرایش های فاکس پرو

در این بخش بصورت لیست وار تمامی ویرایش های فاکس پرو را از آغاز تا کنون ذکر میکنیم.

FoxBase+ for DOS 
FoxBase+ for SCO Unix/Xenix 
FoxPro for DOS 1.0 
FoxPro for DOS 1.01 
FoxPro for DOS 1.02 
FoxPro for DOS 1.21 
FoxPro for DOS 2.0 
FoxPro for DOS 2.1 
FoxPro for DOS 2.5 
FoxPro for DOS 2.5a 
FoxPro for DOS 2.5b 
FoxPro for DOS 2.6 
FoxPro for DOS 2.6a 
FoxPro Library Construction Kit for DOS 2.5 
FoxPro Library Construction Kit for DOS 2.5a 
FoxPro Library Construction Kit for DOS 2.5b 
FoxPro Library Construction Kit for DOS 2.6a 
FoxPro for Macintosh 1.21 
FoxPro for Macintosh 2.01 
FoxPro for Macintosh 2.1 
FoxPro for Macintosh 2.5 
FoxPro for Macintosh 2.5a 
FoxPro for Macintosh 2.5b 
FoxPro for Macintosh 2.5c 
FoxPro for Macintosh 2.6 
FoxPro for Macintosh 2.6a 
FoxPro for Power Macintosh 2.6a 
FoxPro for Windows 2.0 
FoxPro for Windows 2.5 
FoxPro for Windows 2.5a 
FoxPro for Windows 2.5b 
FoxPro for Windows 2.5c 
FoxPro for Windows 2.6 
FoxPro for Windows 2.6a 
Visual FoxPro 3.0 
Visual FoxPro 5.0 
Visual FoxPro 6.0 
Visual FoxPro 7.0
Visual FoxPro 8.0
Visual FoxPro 9.0
Visual FoxPro for the Macintosh 3.0 

تاریخچه کامل وقایع تا به امروز

در این قست سعی شده است تا اهم وقایع تاریخی مهم درباره فاکس پرو از آغاز تا کنون ذکر شوند.

دسامبر 1984 : FoxBase توسط تیم نرم افزاری فاکس تولید شد.
1985 : ویرایش چند کاربره FoxBase  تولید شد.
1986 : FoxBase+ تحت MSDOS تولید شد.
1986 – 1987 : Ashton-Tate از تیم نرم افزاری فاکس شکایت کرد.
1987 : FoxBase+ تحت مکینتاش تولید شد.
جون 1987 :  ویرایش FoxBase+ fox SCO Xenix تولید شد.
سپتامبر 1988 : Ashton – Tate در دادگاه شکست خورد.
1989 : فاکس پرو 1.0 تحت MSDOS تولید شد.
1990 : نرم افزار FoxDoc که بک نرم افزار مستند سازی بود و گروه نرم افزاری فاکس آن را خریده بود به همراه فاکس پرو ارائه شد.
1990 : باگ های فاکس پرو 1.01 و 1.02 و 1.03 رفع شد.
جولای 1991 : فاکس پرو 2.0 با معرفی تکنولوژی Rushmore ، طراح گزارش ، طراح فرم و پشتیبانی از SQL به بازار عرضه شد.
1991 : فاکس پرو 2.0 تحت MSDOS تولید شد.
جون 1992: مایکروسافت تیم نرم افزاری فاکس را به مبلغ 173 میلیون دلار در مجموعه خود ادغام کرد.
ژامویه 1992 : اولین ویرایش فاکس پرو 2.5 از کیت ناشر فایل اجرایی فاکس که فایل اجرایی ویندور ایجاد میکرد تولید شد.قابل ذکر است که این عمل قبل از ادغام با مایکروسافت انجام گرفته بود و بعد از ادغام منتشر شد.
1993 : ویرایش 2.6 فاکس پرو تحت مکینتاش منتشر شد.
1993 : ویرایش 2.6 فاکس پرو تحت یونیکس منتشر شد.
جون 1993 : ویرایش 2.5a فاکس پرو با پشتیبانی زبانهای بین المللی و پنچره wait window چند خطی منتشر شد.
سپتامبر 1993 : ویرایش 2.5b فاکس پرو با پشتیبانی از زبانهای بین المللی بعلاوه زبانهای یونانی ، لهستانی ، چکسلواکی و ایسلندی منتشر شد.
مارچ 1994 : فاکس پرو 2.6 با پشتیبانی بهتراز dBase ، Catalog Manager ، ویزاردهای بیشتر و کدپیج 
آگوست 1994 : فاکس پرو 2.6a ویزاردهای بیشتر و پشتیبانی از Null
1995 : Dave Fulton از مایکروسافت بازنشسته شد.
جون 1995 : ویژوال فاکس پرو 3.0 منتشر شد.
1995 : ویژوال فاکس پرو تحت مکینتاش منتشر شد.
1996 : هیچ گاه ویرایش 4.0 ویژوال فاکس پرو منتشر نشد و ویرایش 5.0 آن منتشر شد.
اکتبر 1996 : یه ویژوال فاکس پرو 5.0 امکانات پشتیبانی از ActiveX ، ساخت کامپوننت های com ، یک دیباگر جدید ، هماهنگی جهت کار با Visual Source Safe و قابلیت ساخت برنامه های تحت وب اضافه شد.
اکتبر 1997 : ویژوال فاکس پرو بعنوان جزئی از ویژوال استودیو 97 عرضه شد.
18 می 1998 : ویژوال فاکس پرو 6.0 منتشر شد.
1998 : Andrew Forber یک پچ برای مشکل تقسیم بر صفر فاکس پرو برای ویندوز منتشر کرد.
سپتامبر 1998 : مایکروسافت نیز یک پچ برای مشکل تقسیم بر صفر فاکس پرو 2.6a منتشر کرد.
جولای 1999 : مایکروسافت اعلام کرد که تا شش ماه آینده پشتیبانی از فاکس پرو 2.x به پایان میرسد.
دسامبر 1999 : مایکروسافت پچی را برای رایانه های با سرعت بالا منتشر کرد.
27 جون 2001 : ویژوال فاکس پرو 7.0 منتشر شد.
1 فوریه 2003 : ویژوال فاکس پرو 8.0 منتشر شد.
31 جولای 2004 : مایکروسافت وب سایت برنامه نویسان ویژوال فاکس پرو را در سابت MSDN راه اندازی نمود که هر ماه یک نامه از طرف Ken Levy (product manager of VS Data Product Manager) در آن قرار میگرفت.
7 اکتبر 2003 : مایکروسافت سرویس پک 1 ویژوال فاکس پرو 8.0 را منتشر کرد.
ژانویه 2004 : Whil Hentzen از انتشارات Hentzenwerke اعلام کرد دیگر کتابی درباره فاکس پرو و ویژوال فاکس پرو منتشر نخواهد کرد.
9 فوریه 2004:  Whil Hentzen از انتشارات Hentzenwerke اعلام کرد که Pinnacle ناشر مجله FoxTalk تصمیم به ادامه نشر این مجله ندارد.
5 مارچ 2004 : مایکروسافت از انتشار ویرایش 9 ویژوال فاکس پرو  و همچنین ویرایش جدید مجله FoxTalk بنام FoxTalk2.0 خبر داد.
3 جون 2004 : مایکروسافت ویرایش بتای ویژوال فاکس پرو 9.0 را منتشر کرد.
20 دسامبر 2004 : ویرایش RTM ویژوال فاکس پرو 9.0 منتشر شد.
18 مارچ 2005 : سرویس رایگان وبلاگ برای برنامه نویسان ویژوال فاکس پرو از سوی Eric den Doop اهل هلند و صاحب سایت www.fixite.com  و همچنین کاربر MVP میکروسافت راه اندازی گردید.
23 سپتامبر 2005 : میکروسافت ویرایش بتا از سرویس پک 1 ویژوال فاکس پرو را منتشر کرد.
8 دسامبر 2005 : سوریس پک 1.0 ویژوال فاکس پرو 9.0 منتشر شد.
31 ژانویه 2006 : Ken Levy تیم برنامه نویسی فاکس پرو را ترک کرد.
2006 : Mlind lele اعلام کرد که ویرایش دیگری از ویژوال فاکس 9.0 منتشر نخواهد شد و فقط سرویس پک 2 بعلاوه یک سری ابزار به نام Sedna جهت امکانات بیشتر و کار در ویندوز ویستا منتشر خواهد شد.
2007 : میکروسافت ویرایشی پر از اشکال از سرویس پک 2 ویژوال فاکس پرو 9.0 را منتشر کرد. 
 
اصل ماجرا

نقطه تولد فاکس پرو توسط گروه فاکس به سال 1984 برمیگردد. این پروژه تقلیدی از dBase بود و باعث شد تا بین سالهای 1986 تا 1987 Ashton Tate از این گروه بخاطر کپی برداری از dBase به دادگاه شکایت کند. اما سرانجام در سال 1990 این ادعا در دادگاه رد شد و گروه فاکس تبرئه شد.

در جولای سال 1991 گروه فاکس تکنولوژی Rushmore را در ویرایش FoxPro 2.0 معرفی کرد. گرچه با این ویرایش امکانات دیگری از جمله ارائه فرم ساز (Screen Builder) و گزارش ساز (Report Builder) و پشتیبانی از SQL را معرفی کرد اما تکنولوژی Rushmore تاثیر شگرفی داشت و بیشتر مورد توجه قرار گرفت. توسط این تکنولوژی سرعت جستجو ها بسیار کاهش میافت مخصوصا با توجه به قدرت پردازنده های آن زمان این سرعت واقعا شگفت انگیز بود و توجه همگان بخصوص مایکروسافت را بخود جلب کرد.

همین واقعه باعث شد تا ظرف کمتر از یک سال یعنی در ماه جون سال 1992 مایکروسافت اقدام به ادغام گروه فاکس در خود کند.

در حقیقت مایکروسافت زمانی فاکس پرو را در خود ادغام کرد که هیچ امیدی به بازار نرم افزار های بانک اطلاعاتی از طرف برنامه نویسان خود نداشت. اما چشم انداز این بازار مایکروسافت را بر آن داشت تا با مبلغ 173 میلیون دلار فاکس پرو و تیم برنامه نویسی آن را زیر سلطه خود بگیرد.به اعتقاد بسیاری از برنامه نویسان اگر این اتفاق نمی افتاد ما امروز ویژوال فاکس پرو 9.0 را در بازار نمیدیدیم اما به نظر من بدون مایکروسافت هم فاکس پرو میتوانست این راه را طی کند.

زیرا حتی قبل از آنکه مایکروسافت فاکس را بخرد ویرایش تحت ویندوز آن آماده شده بود و همچنین ویرایش های مختلف آن برای یونیکس و مکینتاش آن را نرم افزاری برای همه سیستم عامل ها معرفی کرده بود.

در واقع اگر مایکروسافت هم گروه نرم افزاری فاکس را زیر پوشش نمیگرفت بازهم  گروه به پیشرفت خود بلکه بسیار چشمگیرتر و بر روی تمام سیستم عاملها ادامه میداد.

از همان ابتدائی که اولین ویرایش های VC++ و VB و ویژوال فاکس پرو تولید شدند سیاست میکروسافت بر این شد تا روزی یک کامپایلر واحد داشته باشد و همه چیز مانند ویرایشگر کد ، دیباگر و ... یکسان باشد و زبانها تنها از نظر syntax متفاوت و دارای تنوع باشند. همانند .Net Framework بنابراین بلافاصله که توانست از موتور جستجوی قدرتمند فاکس پرو در نرم افزارهای خود از جمله access استفاده کند و ado را بوجود آورد دم از منتشر نشدن ویرایش بعدی فاکس پرو میزد. کما اینکه بعد از انتشار ویرایش 3.0 ویژوال فاکس پرو این موضوع را مطرح ساخت اما با واکنش شدید برنامه نویسان قرار گرفت. اما به هر ترتیب هیچ گاه ویرایش 4.0 ویژوال فاکس را منتشر نکرد و برای هماهنگی با شماره ویرایش VC++ و VB ویرایش 5 آن را منتشر ساخت.

گر چه میکروسافت اصرار داشت از تکنولوژی Rushmore استفاده کند اما ویرایش های اولیه Access همگی با شکست مواجه شدند.

براستی میتوان بر این مدعا صحه گزاشت که با آمدن Ken Levy تیم برنامه نویسی فاکس پرو جان تازه ای گرفت و ویرایش های بعدی هر یک با امکانات جدیدتر تا ویرایش 9.0 منتشر شدند.

نقطه قوت ویرایش های ویژوال فاکس پرو از نظر استقامت و ترمیم نمودن جداول خراب و گزارش گیری ویرایش 7.0 آن است.

درست پس از منتقل شدن Ken Levy  و آمدن Mlind Lele که هیچ تجربه ای در فاکس پرو نداشت دوباره شایعات و بالاخره بیانیه رسمی تیم برنامه نویسی فاکس مبنی بر تولید نشدن ویرایش 10.0 ویژوال فاکس پرو آغاز شد.

اما این بار دلایل میکروسافت متفاوت از دفعه قبل میباشد. این بار میکروسافت با عنوان این مسئله که ویژوال فاکس پرو یک نرم افزار 32 بایتی است و نسل جدید رایانه ها که 64 بایتی هستند بایستی برای ادامه کار هسته ویژوال فاکس پرو به 64 بایتی تغییر یابد. یعنی تمام کد آن از ابتدا برای سیستم های 64 بایتی نوشته شود و این به صرفه نیست. در حالی که میکروسافت نرم افزار های VB و VC را کامل تبدیل به فریم ورک دات نت کرد پس این تبدیل هم آنچنان دور از ذهن نیست.
 
آینده

در این مقطع برنامه نویسان به دو دسته تقسیم شده اند. دسته اول که پا به سن گزاشته اند معتقدند که تا سال 2015  و حتی تا 5 سال بعد از آن میشود براحتی با ویژوال فاکس پرو حتی اگر پشتیبانی نداشته باشد برنامه نوشت اما دسته دوم معتقدند که حداقل بایستی ویرایش 10 ویژوال فاکس پرو منتشر شود یا بصورت سورس باز منتشر شود.
با توجه به اینکه هنوز بسیاری از کاربران از ویرایش های قبلی ویژوال فاکس پرو مانند 7.0 و یا حتی هنوز در بسیاری از نقاط از ویرایش فاکس پرو 2.6 داس که هیچ پشتیبانی از آن نمیشود استفاده میکنند.
پس در مرحله اول نباید نگران مسئله ای بود.
در مرحله دوم میتوانید اعتراض خود را نسبت به این عمل میکروسافت در سایت www.massfox.com  اعلام کنید.
در مرحله سوم اگر واقعا نگران پشتیبانی هستید میتوانید از بین تعداد زیاد نرم افزارهای توسعه گری که بر مبنای FoxBase نوشته شده اند و بعضا از دستورات فاکس پرو تا ویرایش 8.0 پشتیبانی میکنند استفاده کنید.
در مرحله چهرم میتوانید از .Net VFP Compiler محصول شرکت etechnology تنها به قیمت 120 دلار استفاده کنید. توسط این کامپایلر میتوانید در دات نت با دستورات فاکس پرو برنامه بنویسید و به کد اسمبلی تبدیل کنید. همچنین دیگر مشکلات محدودیت حجم جداول را نخواهید داشت.
در مرحله آخر نیز میتوانید یک زبان دیگر را انتخاب کنید مانند Java یا C#

نگارنده: علی محمد‌حسین‌زاده
منابع:
اینترنت
از مجموعه مقالات ارائه شده در کنفرانس ویژوال فاکس پرو سال 2007 تهران